In een documentaire die vorige week door Essentia Foundation is gepubliceerd op YouTube zijn Hans Busstra en ikzelf in gesprek over Jung en zijn boek Antwoord aan Job. Binnen één week is deze video al bijna 60 duizend keer bekeken. Het is blijkbaar een onderwerp dat veel mensen bezig houdt. Daarom wil ik er nog wat meer over zeggen dan dat ik vorige week deed.

Antwoord aan Job is een klassieker van Jung waarin deze de christelijke doctrine op zijn kop zet. Jung betoogde dat de incarnatie van Christus niet bedoeld was om de mensheid te verlossen van haar zonden tegen God, maar om God te verlossen voor zijn zonden, zijn zonde tegen Job. In het boek Job werd het Jung duidelijk dat Jahweh, hoewel alwetend, zijn eigen alwetendheid niet raadpleegde en ‘onbewust’ was gebleven van een duistere kant in hemzelf – d.w.z. zijn gevallen zoon Satan. In bijna de hele christelijke theologie wordt het bijbelboek Job geanalyseerd als een voorbeeld van Gods mysterieuze wegen, zijn ondoorgrondelijke masterplan voor het universum. Ergo, Job lijdt doelbewust, maar zal nooit de hogere goddelijke reden van zijn lijden kunnen begrijpen. Toch concludeerde Jung precies het tegenovergestelde: Jahweh heeft geen volledig beeld, hij is een amorele natuurkracht die correspondeert met de amorele natuurkrachten in het onbewuste van de mens. Jung wijst op het algemene gevaar van een éénzijdig perspectief. De Openbaring van Johannes verklaart hij uit Johannes’ te éénzijdige geloof in het goede (van God). Het onderdrukte kwade (van God, de gevallen engel Satan) barstte uit in Johannes’ psychotische visie van de Apocalyps.

Job is moreel superieur aan Jahweh omdat hij wel de innerlijke antinomie binnen Jahweh ziet. Volgens Jung had Jahweh, als hij zich aan zijn eigen normen hield, tegen Job gezondigd, en Job confronteerde Jahweh op subtiele wijze met dit feit. Dit maakte de incarnatie van Christus niet tot een verhaal over de verlossing van de mensheid voor haar zonden tegen God, maar tot een verlossing van God voor zijn zonde tegen Job. Documentairemaker Hans Busstra, die een christelijke achtergrond heeft, maakte deze ‘blasfemische’ analyse van Jung in positieve zin diepe indruk. Hoewel het zeer onwaarschijnlijk is dat de Kerk Jungs lezing ooit zal aanvaarden, maakt de nieuwe diepgang die hij in de christelijke mythologie zag de traditie opnieuw dringend relevant voor deze tijd. Busstra maakte er de mooie documentaire over.