Deze dagen is het tien jaar geleden dat het voetbalicoon Johan Cruyff is overleden. Dit was aanleiding voor de NPO om de Engelse sport-documentaire-maker Sam Blair te vragen een documentaireserie over Johan Cruyff te maken. Sam heeft mij gevraagd om met hem mee te denken over het ondoorgrondelijke karakter van Cruijff. Wij hebben er toen samen in gesprekken/interviews over gesproken en een deel van deze gesprekken is in de documentaire gemonteerd.

Heel veel mensen zien/ zagen Cruyff als een topvoetballer met een groot Ego. Misschien ligt het toch iets anders. Met “iemand met een groot Ego ” wordt meestal bedoeld: onbescheiden, geldingsdrang en zelfoverschatting. In de psychoanalyse kan dit type gedrag geduid worden als ongemak, zichzelf overschreeuwen, afweer van onzekerheid: narcistisch Ego-getrompetter. Volgens mij is Cruyff’s zelfverzekerdheid niet narcistisch te duiden maar eerder uit een heel dominante Hermes-dynamiek in zijn psyche. Ik zal het proberen uit te leggen wat ik hiermee bedoel.

De Griekse goden kunnen in de jungiaanse psychoanalyse als metafoor worden gebruikt voor onbewuste karakter-dynamieken. In haar boek “Goden in Iedere Man” geschreven door de Amerikaanse psychiater / psychoanalytica Jean Shinoda Bolen wordt deze metaforiek heel mooi uitgewerkt. Shinoda Bolen beschrijft de belangrijkste archetypen en hoe deze een rol kunnen spelen in ons karakter. Voor mannen bijvoorbeeld kan De held een dominant werkend archetype. zijn. Het archetype kan dan in extreme gevallen de hele persoonlijkheid overnemen. De bij de held horende goden zijn o.a. Odesseus, Ajax en Hercules. Een andere belangrijke god is Zeus, de oppergod die doet wat hij wil. Zeus mag- en permitteert zich alles, gedraagt zich als de baas en is de baas. Veel mannen met en groot Ego identificeren zich ongezond veel met de Zeus in hen. Over de vrouwelijke goden schreef Shinoda Bolen “Godinnen in Iedere Vrouw”. Beide boeken kan ik iedereen met belangstelling voor de werking van dew menselijke psyche van harte aanbevelen.

Hermes is de boodschapper-god. In Frankrijk staat zijn afbeelding op het logo van de posterijen. Hermes brengt aan de mensen over wat er hoog op de de berg Olympus zoal door de goden is besproken en besloten. Hij vliegt de hele dag op en neer. Hij heeft vleugels aan zijn sandalen en aan zijn helm, hij geeft aanwijzingen, doorziet de dingen zoals ze nou eenmaal zijn en kan dat doen doordat hij het zelf van de andere goden heeft vernomen. Om zijn boodschappen over te brengen gebruikt snelheid, wendbaarheid, list en zelfs bedrog waar nodig. Dat doet hij niet ter meerdere eer en glorie van zichzelf maar omdat hij nou eenmaal zijn kennis over “zoals het gewoon is en zal gaan” moet overbrengen aan de mensen.

Daar zie ik opvallend veel parallellen met Cruijff. Het ging er hem niet primair om de baas of de held te zijn. Het ging hem erom om iedereen die dat moest weten duidelijk te maken hoe het daarboven besloten is en dus hoe het nou eenmaal zit en hoe het verder zal gaan. Voor hem was het allemaal: “Logisch toch?”